کلاهبرداری پیامکی یکی از شایع‌ترین شیوه‌های سرقت اینترنتی و نفوذ به حساب‌های بانکی افراد است. در این روش، مجرمان سایبری با استفاده از تکنیک‌های مهندسی اجتماعی، پیامک‌هایی حاوی لینک‌های آلوده یا ادعاهای دروغین ارسال می‌کنند تا قربانی را به افشای اطلاعات حساس بانکی یا نصب نرم‌افزارهای مخرب ترغیب کنند. با گسترش خدمات الکترونیک و استفاده همه‌گیر از تلفن‌های همراه، شیوه‌های این نوع کلاهبرداری نیز پیچیده‌تر شده است.
ماهیت کلاهبرداری پیامکی و نحوه عملکرد آن
کلاهبرداری پیامکی که در اصطلاح تخصصی امنیت سایبری به آن اسمیشینگ (Smishing) گفته می‌شود، نوعی حمله فیشینگ مبتنی بر پیامک است. اساس این روش بر پایه اعتماد، ترس یا طمع مخاطب بنا شده است. مهاجمان با شبیه‌سازی هویت سازمان‌ها، نهادهای حکومتی، بانک‌ها یا اپراتورهای تلفن همراه، پیامی ارسال می‌کنند که کاربر را متقاعد کند کار خاصی انجام دهد.
مکانیسم اصلی این کلاهبرداری شامل چند مرحله ساده اما حیاتی است. در مرحله نخست، پیامکی با محتوای فوریت‌دار ارسال می‌شود؛ پیامکی مانند ثبت شکایت قضایی، واریز سود سهام، یا قطع یارانه. در مرحله دوم، کاربر روی لینک موجود در پیامک کلیک می‌کند. این لینک یا او را به یک درگاه پرداخت جعلی (صفحه فیشینگ) هدایت می‌کند یا برنامه‌ای آلوده (با پسوند APK) روی گوشی او دانلود می‌کند. با ورود اطلاعات کارت بانکی یا نصب برنامه آلوده، دسترسی به حساب بانکی و پیامک‌های دستگاه برای کلاهبردار فراهم می‌شود.
مطلب مرتبط: شرایط مرخصی زندانیان
رایج‌ترین سناریوهای کلاهبرداری پیامکی
۱. پیامک جعلی ابلاغیه قضایی و سامانه ثنا
پیامک ابلاغیه سامانه ثنا یکی از پرتکرارترین ابزارهای کلاهبرداران است. در این سناریو، پیامکی با این مضمون ارسال می‌شود: «علیه شما در دادسرا شکایتی ثبت شده است، برای مشاهده متن شکایت روی لینک زیر کلیک کنید». از آنجا که دریافت پیامک قضایی موجب استرس فوری می‌شود، بسیاری از افراد بدون توجه به شماره فرستنده، روی لینک کلیک می‌کنند.
لینک ارسال‌شده کاربر را به وب‌سایتی شبیه به سامانه عدل ایران یا ثنا هدایت می‌کند. در این صفحه از کاربر خواسته می‌شود برای مشاهده فایل ابلاغیه، مبلغی ناچیز (مثلاً ۲۰۰۰ یا ۵۰۰۰ تومان) پرداخت کند. ورود اطلاعات کارت بانکی در این درگاه جعلی، اطلاعات حساب از جمله شماره کارت، رمز دوم پویا، CVV2 و تاریخ انقضا را مستقیماً در اختیار مهاجم قرار می‌دهد.
۲. پیامک قطع یارانه، ثبت‌نام واریز سود سهام عدالت
طمع یا نیاز مالی، محرک اصلی در پیامک‌های مربوط به سود سهام عدالت یا قطع یارانه است. پیامک‌هایی با مضمون «جهت ثبت‌نام و دریافت سود سهام عدالت به لینک زیر مراجعه کنید» به صورت انبوه ارسال می‌شوند. لینک موجود در این پیامک‌ها معمولاً از کاربر می‌خواهد کد ملی و شماره همراه خود را وارد کند و در ادامه برای احراز هویت، مبلغی را بپردازد که همان فرآیند سرقت اطلاعات کارت بانکی را رقم می‌زند.
مطلب مرتبط: جرم رابطه نامشروع
۳. پیامک برنده شدن در مسابقه یا قرعه‌کشی
در این روش، پیامکی مبنی بر برنده شدن در قرعه‌کشی اپراتورهای تلفن همراه، رادیو یا فروشگاه‌های بزرگ ارسال می‌شود. کلاهبرداران از قربانی می‌خواهند برای دریافت جایزه با شماره‌ای خاص تماس بگیرد یا کدی را به سرشماره‌ای بفرستد. در برخی موارد نیز فرد را به پای دستگاه خودپرداز می‌کشانند و با ترفندهای زبانی، او را هدایت می‌کنند تا حساب خود را به جای دریافت پول، تخلیه کند.
۴. پیامک واریز اشتباهی وجه
در این سناریو، ابتدا پیامکی مشابه پیامک‌های بانکی برای فرد ارسال می‌شود که نشان‌دهنده واریز مبلغی به حساب اوست. سپس فردی تماس گرفته یا پیامک دیگری می‌فرستد و ادعا می‌کند مبلغ را اشتباهاً واریز کرده و خواهان بازگشت آن است. اگر قربانی بدون بررسی موجودی واقعی حساب خود از طریق اینترنت‌بانک یا عابربانک، اقدام به انتقال وجه کند، در دام کلاهبردار افتاده است.
مکانیسم‌های فنی سرقت اطلاعات و بدافزارهای پیامکی
سرقت از طریق پیامک تنها به درگاه‌های پرداخت جعلی محدود نمی‌شود؛ ترفند خطرناک‌تر، استفاده از بدافزارهای اندرویدی است. زمانی که کاربر روی لینک موجود در پیامک کلیک می‌کند، برنامه‌ای با نام‌های ظاهری مانند «سامانه ثنا»، «سهام عدالت» یا «حذف کارت سوخت» روی گوشی دانلود می‌شود.
مطلب مرتبط: جرم سرقت هویت
این برنامه‌های آلوده هنگام نصب، دسترسی‌های خطرناکی مانند دسترسی به پیامک‌ها (SMS Read/Send) و دسترسی به مخاطبان را از کاربر دریافت می‌کنند. پس از نصب، چند اتفاق به صورت همزمان رخ می‌دهد:
- آیکون برنامه از فهرست برنامه‌های گوشی پنهان می‌شود تا کاربر متوجه حضور آن نشود.
- بدافزار به مخاطبان گوشی قربانی، پیامک مشابهی ارسال می‌کند تا دیگران را نیز آلوده کند.
- هنگام ورود اطلاعات کارت و درخواست رمز پویا، بدافزار پیامک حاوی رمز دوم پویا را خوانده و آن را برای سرور کلاهبردار می‌فرستد، بدون اینکه کاربر متوجه دریافت پیامک شود.
نشانه‌ها و هشدارهای تشخیص پیامک‌های کلاهبرداری
شناخت ویژگی‌های پیامک‌های مشکوک مهم‌ترین ابزار دفاعی در برابر این تهدیدات است. پیامک‌های امنیتی و رسمی همواره دارای ویژگی‌های خاصی هستند که در پیامک‌های کلاهبرداری وجود ندارد.
- ارسال از شماره‌های شخصی: تمامی سازمان‌های دولتی، دادگستری، بانک‌ها و نهادهای رسمی از سرشماره‌های متنی خاص (مانند ADLIRAN یا نام بانک) پیامک می‌فرستند. پیامکی که ادعای ابلاغیه قضایی دارد اما از شماره همراه عادی (مانند 0912 یا 0935) ارسال شده، قطعاً کلاهبرداری است.
- وجود لینک‌های کوتاه و غیررسمی: پیامک‌های رسمی سازمان‌ها معمولاً حاوی لینک‌های مستقیم به دامنه‌های ملی با پسوند ir هستند. لینک‌هایی که شامل دامنه‌های رایگان، کوتاه‌کننده‌های لینک، یا پسوندهای نامتعارف هستند، نشان‌دهنده خطرند.
- ایجاد حس اضطرار و تهدید: کلاهبرداران تلاش می‌کنند مهلت کوتاهی برای اقدام تعیین کنند تا فرصت فکر کردن و استعلام را از مخاطب بگیرند. جملاتی مانند «فقط تا پایان امروز مهلت دارید» یا «در صورت عدم پرداخت حساب مسدود می‌شود» هشداردهنده هستند.
- درخواست دانلود مستقیم فایل: هیچ نهاد رسمی از شما نمی‌خواهد فایل با پسوند apk را مستقیم از طریق لینک پیامک دانلود و نصب کنید.
اقدامات فوری پس از مواجهه یا کلیک روی لینک مشکوک
اگر به هر دلیلی روی لینک پیامک مشکوک کلیک کردید یا اطلاعات خود را در صفحه‌ای وارد کردید، زمان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. انجام سریع مراحل زیر می‌تواند از خالی شدن حساب جلوگیری کند یا خسارت را به حداقل برساند.
مطلب مرتبط: مجازات عدم پرداخت شارژ ساختمان
در وهله نخست، اگر اطلاعات کارت بانکی را در صفحه‌ای وارد کرده‌اید، بلافاصله کارت خود را مسدود کنید. این کار از طریق اپلیکیشن‌های بانکی، تلفن‌بانک، یا استفاده از گزینه «مسدودسازی کارت» در نزدیک‌ترین دستگاه خودپرداز امکان‌پذیر است.
در صورتی که فایلی روی گوشی شما دانلود و نصب شده است، بلافاصله اتصال اینترنت (وای‌فای و داده همراه) را قطع کرده و گوشی را روی حالت پرواز قرار دهید. این کار مانع از ارسال اطلاعات و پیامک از گوشی شما به سرور کلاهبردار می‌شود. سپس برنامه آلوده را پیدا کرده و پاکسازی کنید. در صورت عدم اطمینان از پاکسازی کامل، بازگرداندن گوشی به تنظیمات کارخانه (Factory Reset) مطمئن‌ترین راه است.
مطلب مرتبط: خسارت مستاجر به ملک
همچنین به مخاطبان خود اطلاع دهید که ممکن است از طرف شماره شما پیامک کلاهبرداری ارسال شده باشد تا آن‌ها روی لینک کلیک نکنند.
پیگیری حقوقی و ثبت شکایت از کلاهبرداری پیامکی
اگر قربانی برداشت غیرمجاز از حساب شده‌اید، فرآیند پیگیری قانونی دارای مراحل مشخصی است که باید به دقت طی شود.
گام اول، مراجعه به بانک صادرکننده کارت و دریافت صورت‌حساب دقیق با مهر بانک است که در آن شماره کارت مقصد و زمان دقیق برداشت غیرمجاز مشخص باشد. پس از آن، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و شکوائیه‌ای تحت عنوان «برداشت غیرمجاز از حساب بانکی» یا «دسترسی غیرمجاز به داده‌ها» تنظیم کنید.
مطلب مرتبط: قانون حریم ملک
پس از ارجاع پرونده از دادسرا به پلیس فتا، کارشناسان پلیس فتا با پیگیری مسیر حساب‌های مقصد که معمولاً حساب‌های اجاره‌ای یا واسطه هستند، اقدام به مسدودسازی حساب کلاهبردار و شناسایی متهم می‌کنند.
برای گزارش شماره‌های پیامکی کلاهبردار جهت مسدودسازی خط ارسال‌کننده، می‌توانید شماره همراه فرد کلاهبردار را به سامانه رایگان 195 (سامانه مدیریت نظارت بر خدمات ارتباطی) گزارش دهید تا خط مربوطه بررسی و مسدود شود.
جدول مقایسه پیامک‌های معتبر سازمانی با پیامک‌های کلاهبرداری
| معیار بررسی | پیامک معتبر سازمانی | پیامک کلاهبرداری (اسمیشینگ) |
|---|---|---|
| عنوان فرستنده | نام رسمی سازمان یا سرشماره متنی (مانند ADLIRAN) | شماره‌های شخصی (مانند 0912، 0930 و…) |
| لینک موجود در متن | آدرس مستقیم دامنه‌های رسمی gov.ir یا ir | لینک‌های کوتاه، دامنه‌های ناشناس یا پسوندهای غیرمعمول |
| درخواست پرداخت | درگاه‌های رسمی متصل به Shaparak.ir | درگاه‌های فیشینگ (دامنه غیر از shaparak.ir) |
| درخواست نصب برنامه | ارجاع به وب‌سایت رسمی یا کافه بازار/مایکت | ارسال مستقیم فایل APK برای دانلود و نصب |
| لحن پیام | اطلاع‌رسانی رسمی، بدون ایجاد panic و عجله | ایجاد ترس، تهدید به قطع خدمات یا دادگاهی شدن فوری |
سوالات متداول درباره کلاهبرداری پیامکی
اگر فقط روی لینک کلیک کنیم اما اطلاعاتی وارد نکنیم، حساب خالی می‌شود؟
در بیشتر موارد، صرف کلیک روی لینک حساب شما را خالی نمی‌کند، مگر اینکه با کلیک روی لینک، فایلی به صورت خودکار دانلود و روی گوشی نصب شده باشد. اگر اطلاعات کارت را وارد نکرده‌اید و برنامه‌ای هم نصب نشده، خطری حساب را تهدید نمی‌کند، اما بهتر است مرورگر خود را پاکسازی کنید.
مطلب مرتبط: کلاهبرداری کارت به کارت
سامانه ثنا پیامک‌های خود را از چه شماره‌ای ارسال می‌کند؟
پیامک‌های سامانه ثنا تنها با نام ADLIRAN ارسال می‌شوند. قوه‌قضاییه هرگز برای اطلاع‌رسانی ابلاغیه‌ها از شماره‌های همراه معمولی استفاده نمی‌کند و در پیامک اصلی نیز هیچ لینکی برای پرداخت وجه وجود ندارد.
چگونه شماره پیامک کلاهبردار را گزارش دهیم؟
شما می‌توانید شماره‌های شخصی را که پیامک‌های کلاهبرداری یا تبلیغاتی مزاحم ارسال می‌کنند، به سامانه ۱۹۵ سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی گزارش دهید تا نسبت به مسدودسازی سیم‌کارت اقدام شود.
آیا امکان بازگشت پول سرقت شده توسط پلیس فتا وجود دارد؟
بله، در صورت اقدام سریع و مسدودسازی به موقع حساب‌های مقصد، امکان ردیابی پول و صدور دستور قضایی برای بازگشت وجه وجود دارد. سرعت عمل در ثبت شکایت و مسدودسازی حساب در ساعات اولیه نقش بسیار مهمی دارد.