پلتفرم‌های نیازمندی‌های آنلاین مانند دیوار، بستری سریع و ساده برای دادوستد کالا و خدمات میان شهروندان فراهم کرده‌اند. این سهولت دسترسی و حجم بالای روزانه آگهی‌ها، باعث شده است افراد سودجو نیز از این فضای مجازی برای طراحی نقشه‌های خبیثانه و کلاهبرداری بهره‌برداری کنند. شناخت شیوه‌های گوناگون کلاهبرداری در دیوار و فراگیری روش‌های پیشگیری و پیگیری قانونی، حق تقدم هر کاربری است که می‌خواهد معاملات آنلاین امنی را تجربه کند.
کلاهبرداری از طریق دریافت بیعانه و پیش‌پرداخت
دریافت بیعانه رایج‌ترین و پرتکرارترین روش کلاهبرداری در آگهی‌های آنلاین است. در این الگوی کلاهبرداری، فرد سودجو آگهی یک کالای باکیفیت مانند تلفن همراه، کنسول بازی یا لوازم خانگی را با قیمتی بسیار پایین‌تر از نرخ واقعی بازار درج می‌کند. قیمت وسوسه‌انگیز سبب می‌شود خریداران متعددی به سرعت با آگهی‌دهنده تماس بگیرند.
فروشنده قلابی با ایجاد حس عجله و اضطرار مدعی می‌شود که خریداران دیگری نیز خواهان کالا هستند و تنها در صورتی کالا را برای خریدار رزرو می‌کند که مبلغی را به عنوان بیعانه یا پیش‌پرداخت واریز کند. به محض واریز وجه به حساب اعلام‌شده، فروشنده شماره خریدار را مسدود کرده و آگهی را حذف می‌کند یا به پاسخ‌گویی پایان می‌دهد.
مطلب مرتبط: تنصیف اموال زوج
به عنوان یک نمونه فرضی، فرامرز در دیوار آگهی فروش یک لپ‌تاپ در حد نو را با قیمت ده میلیون تومان زیر قیمت بازار می‌بیند. فروشنده ادعا می‌کند به دلیل مهاجرت فوری نیاز به پول دارد و از فرامرز می‌خواهد مبلغ دو میلیون تومان بیعانه واریز کند تا لپ‌تاپ به فرد دیگری فروخته نشود. فرامرز مبلغ را واریز می‌کند اما پس از آن دیگر هیچ پاسخی از سوی آگهی‌دهنده دریافت نمی‌کند.
اشتباه اصلی خریداران در این سناریو، اعتماد به حرفهای شفاهی و شتاب‌زدگی ناشی از ترس از دست دادن یک معامله پرسود است. قاعده طلایی در معاملات اینترنتی این است که تا زمان تحویل نگرفتن کالا و بررسی کامل سلامت فنی و ظاهری آن، نباید هیچ مبلغی تحت عنوان بیعانه، هزینه پست یا پیش‌پرداخت به حساب فروشنده واریز شود.
کلاهبرداری با رسیدساز جعلی و فیش واریزی دروغین
این شیوه‌ی کلاهبرداری عمدتاً خریداران ناآگاه یا فروشندگانی را هدف قرار می‌دهد که کالای خود را در دیوار به فروش گذاشته‌اند. کلاهبردار به عنوان خریدار با فروشنده تماس می‌گیرد و پس از توافق بر سر قیمت، برای تحویل کالا به صورت حضوری مراجعه می‌کند یا پیک ارسال می‌نماید. هنگام پرداخت پول، خریدار ادعا می‌کند که وجه را از طریق همراه بانک کارت‌به‌کارت کرده است.
مطلب مرتبط: نحوه ثبت دادخواست در دفتر خدمات قضایی
سودجویان با استفاده از نرم‌افزارهای فیش‌ساز و رسیدساز جعلی روی گوشی تلفن همراه خود، یک تصویر کاملاً شبیه‌سازی‌شده از رسید موفقیت‌آمیز بانکی شامل شماره کارت، نام فروشنده، شماره پیگیری و تاریخ تهیه می‌کنند و آن را به فروشنده نشان می‌دهند. وقتی فروشنده می‌گوید پیامک واریز هنوز نیامده است، کلاهبردار با بهانه‌هایی مثل اختلال در سامانه پیامکی بانک یا تاخیر در شبکه پایا، فروشنده را قانع می‌کند تا کالا را تحویل دهد.
به عنوان مثال فرضی، سارا یک دوربین عکاسی را در دیوار آگهی می‌کند. خریدار شب‌هنگام مراجعه کرده و پس از گرفتن دوربین، یک رسید بانکی در گوشی خود به سارا نشان می‌دهد و ادعا می‌کند مبلغ بیست میلیون تومان منتقل شده است. سارا به رسید تصویری اعتماد کرده و کالا را تحویل می‌دهد، اما روز بعد متوجه می‌شود که هیچ پولی به حسابش واریز نشده است.
مطلب مرتبط: معافیت تحصیلی سربازی
اشتباه رایج فروشندگان، اعتماد به تصویر ارائه شده روی صفحه نمایش گوشی خریدار است. برای جلوگیری از این نوع مالباختگی، فروشنده باید صرفاً بر اساس بررسی مانده حساب از طریق اینترنت‌بانک، همراه‌بانک شخصی یا پیامک رسمی بانک خود معامله را نهایی کند و تا مطمئن شدن از افزایش موجودی حساب، از تحویل کالا یا مدارک خودداری ورزد.
ارسال پیامک‌های فیشینگ و لینک‌های آلوده
در این روش، کلاهبرداران با سوءاستفاده از نام و اعتبار پلتفرم دیوار، اقدام به ارسال پیامک‌های تهدیدآمیز یا ترغیب‌کننده می‌کنند. در متن این پیامک‌ها معمولاً عباراتی مانند «آگهی شما رد شد، جهت فعال‌سازی روی لینک زیر کلیک کنید» یا «جهت پرداخت هزینه ثبت آگهی یا تمدید آن وارد لینک شوید» درج می‌شود.
لینک موجود در پیامک کاربر را به یک درگاه پرداخت دروغین (فیشینگ) هدایت می‌کند که ظاهری دقیقاً مشابه درگاه‌های رسمی بانکی دارد. با وارد کردن اطلاعات کارت بانکی شامل شماره کارت، رمز دوم پویا، تاریخ انقضا و کد CVV2 در این درگاه‌های دروغین، کلاهبرداران اطلاعات حساب کاربر را ربوده و در چند ثانیه اقدام به تخلیه موجودی حساب می‌کنند.
مطلب مرتبط: انواع ادله اثبات دعوا
مثال فرضی: علی پس از ثبت آگهی فروش مبلمان، پیامکی دریافت می‌کند که در ظاهر از طرف پشتیبانی دیوار ارسال شده است. در متن آمده که برای تایید آگهی باید مبلغ دو هزار تومان پرداخت شود. علی روی لینک درگاه کلیک کرده و اطلاعات کارت خود را وارد می‌کند. چند دقیقه بعد، تمامی موجودی حساب بانکی او توسط کلاهبرداران برداشت می‌شود.
اشتباه اصلی کاربران عدم توجه به آدرس اینترنتی (URL) درگاه پرداخت و شماره فرستنده پیامک است. پشتیبانی رسمی دیوار هرگز برای دریافت وجه آگهی از پیامک‌های حاوی لینک‌های ناشناس استفاده نمی‌کند و تمام فرآیندهای مالی و پرداختی آگهی‌ها صرفاً از درون برنامه یا سایت رسمی دیوار انجام می‌شود. آدرس درگاه‌های معتبر بانکی همواره با پسوند shaparak.ir پایان می‌یابد.
کلاهبرداری در معاملات تخصصی خودرو و املاک
معاملات خودرو و مسکن به دلیل حجم مالی بالا، هدف جذاب‌تری برای سودجویان حرفهای محسوب می‌شوند. در بخش املاک، کلاهبرداران تصاویری از ملک‌های بسیار شیک و خوش‌قیمت منتشر می‌کنند و از متقاضیان اجاره یا خرید، مبالغی تحت عنوان بیعانه برای بازدید یا رزرو دریافت می‌کنند، در حالی که اصلاً چنین ملکی وجود ندارد یا متعلق به شخص دیگری است.
مطلب مرتبط: شرایط فرزندخواندگی
در معاملات خودرو نیز شیوه‌های متعددی وجود دارد. یکی از این روش‌ها حضور کارشناسان قلابی خودرو است. کلاهبردار با تبانی با یک کارشناس دست‌نشانده، خودروی معیوب، تصادفی یا چپ‌شده را به عنوان خودروی بی‌رنگ و سالم به خریدار معرفی می‌کند. در شیوه دیگر، فروشنده مدرک سند خودرو را جعل کرده یا خودروی سرقتی یا دویکه‌شده را به فروش می‌رساند.
- عدم استعلام سند مالکیت املاک از سامانه‌های ثبت رسمی پیش از پرداخت وجه
- اعتماد به کارشناس خودرویی که توسط خود فروشنده پیشنهاد شده است
- تنظیم قولنامه‌های غیررسمی بدون کد رهگیری و دریافت وکالت‌نامه‌های مشکوک
- پرداخت تمام وجه خودرو یا ملک قبل از انتقال رسمی سند و تحویل کامل
در معامله مسکن و خودرو، بررسی اصالت اسناد، مراجعه حضوری به محل ملک، استعلام از دفاتر اسناد رسمی و ثبت املاک، و استفاده از کارشناسان مستقل و معتبر قبل از هرگونه تبادل مالی، شرط عقلانی و حیاتی است.
مطلب مرتبط: نحوه استعلام چک برگشتی با کد ملی
مراحل پیگیری قضایی و شکایت از کلاهبرداری در دیوار
اگر با وجود رعایت تدابیر ایمنی، فردی قربانی کلاهبرداری در دیوار شد، گام‌های قانونی مشخصی برای پیگیری پرونده و احقاق حق وجود دارد. سرعت عمل در انجام مراحل قانونی نقش تعیین‌کننده‌ای در امکان مسدودسازی حساب مقصد و بازگشت وجوه ازدست‌رفته دارد.
نخستین گام، جمع‌آوری تمام مستندات و مدارک موجود است. این مدارک شامل اسکرین‌شات از صفحه آگهی، گفت‌وگوهای چت دیوار یا پیام‌رسان‌ها، شماره تماس آگهی‌دهنده، فیش‌های واریزی، رسیدهای بانکی و شماره حساب یا شماره کارت مقصد می‌باشد.
- مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: شاکی باید با همراه داشتن مدارک شناسایی و مستندات جمع‌آوری‌شده، شکواییه‌ای با موضوع کلاهبرداری اینترنتی یا دسترسی غیرمجاز ثبت کند.
- ارجاع پرونده به دادسرا و پلیس فتا: پس از ثبت شکواییه، پرونده جهت بررسی‌های تخصصی فنی و مخابراتی به پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات (پلیس فتا) ارجاع داده می‌شود.
- استعلام حساب و مسدودسازی: کارشناسان پلیس فتا با دستور مقام قضایی، حساب‌های بانکی مقصد را پیگیری کرده و در صورت موجود بودن وجه، اقدام به مسدودسازی حساب سودجویان می‌کنند.
- گزارش به پشتیبانی دیوار: برای جلوگیری از قربانی شدن دیگران، کاربر باید شناسه آگهی و مشخصات کلاهبردار را به پشتیبانی دیوار گزارش دهد تا آگهی حذف و حساب کاربری متخلف مسدود شود.
استفاده از خدمات پرداخت امن و معامله حضوری
پلتفرم‌های نیازمندی برای کاهش نرخ جرم و ایجاد ارتقای امنیت معامله، قابلیت‌های بومی پیشرفته‌ای ایجاد کرده‌اند. یکی از موثرترین راهکارها برای مقابله با کلاهبرداری، بهره‌گیری از قابلیت «پرداخت امن» است که در برخی دسته‌بندی‌های دیوار فعال شده است.
مطلب مرتبط: مجازات خرید مال مسروقه
در سیستم پرداخت امن، پول خریدار در یک حساب واسط امانی و امن باقی می‌ماند. فروشنده پس از اطمینان از خریدار کالا را ارسال می‌کند و تنها زمانی که خریدار سلامت کالا را تایید کرد، وجه به حساب فروشنده منتقل می‌شود. این فرایند ریسک کلاهبرداری بیعانه و عدم تحویل کالا را به صفر نزدیک می‌کند.
در صورتی که معامله به صورت مستقیم انجام می‌شود، رعایت چند اصل ساده اما کاربردی امنیت دادوستد را تضمین می‌کند:
- دیدار حضوری در مکان‌های عمومی، پرتردد و دارای دوربین مداربسته مانند بانک‌ها یا مراکز خرید
- بررسی کامل ظاهر و عملکرد فنی کالا پیش از پرداخت هرگونه وجه
- درخواست مدارک شناسایی معتبر از فروشنده در معاملات اجناس گران‌قیمت مانند طلا و لپ‌تاپ
- خودداری مطلق از کلیک بر روی لینک‌های ارسال‌شده در پیامک یا چت‌های خارج از برنامه دیوار
- اطمینان از شارژ و افزایش موجودی حساب بانکی از طریق برنامه‌های بانکی معتبر شخصی
رعایت هوشیاری در معاملات اینترنتی و نپذیرفتن شرایط غیرعادی فروشندگان یا خریداران، ساده‌ترین راه برای جلوگیری از خسران مالی و تجربه معامله‌ای سالم و موفق در پلتفرم‌های نیازمندی است.